LITIKO LETEBUCIKO NEMASIKO
LUPHIKO LOLUKHULU LWESILULU SAVELONKHE NETINSITA TEMALIKHODI SASENINGIZIMU AFRIKA
Luphiko Loluncane lweLwati
Loluphiko loluncane lweLwati nguyona ntfo lebukwe ngco nguhulumende waVelonkhe lelingulona lilawula tindzaba letitsite temigomo lemayelana nemitapo yetincwadzi kanye nelwati (LIS) esigabeni savelonkhe. Lwati kushiwo lwati ngelwati.
Loluphiko lutinte eLuphikweni loluKhulu lweSilulu saVelonkhe nemaLikhodi lwaseNingizimu Afrika lweliTiko lwavelonkhe leTebuciko nemaSiko kantsi libika kuSisebenti seSilulu saVelonkhe Dr Graham Dominy.
Umbono waloLuphiko kwakha nekunakekela luhlelo lwekwatisa ngelwati lolunemphumelelo lotawukhutsata kutfolakala kwelwati, lwente siciniseko sekutsi yonkhe imiphakatsi iyangenela kuMphakatsi weLwati lokutawusho kutsi ufaka sandla ekutfutfukiseni live lakuleli. Injongo kubonisa iNdvuna yeliTiko leTebuciko nemaSiko mayelana nentfutfuko, kubambisana, nekunakekela inchubomgomo yelwati kanye nesakhiwoncanti.
Luhlelo lwavelonkhe lwekwatisa ngelwati eNingizimu Afrika lunemitapo yetincwadzi nelwati lenhlobonhlobo kanye naletinye tinhlangano telwati, kantsi lukhona kusebenta ngekulawulwa luhlaka lwesishayamtsetfo. Loluphiko lubukene ikakhulukati naloku-
Likomiti leKugcina imiBhalo ngekweMtsetfo (the Legal Deposit Committee) kanye naleyo Mitapo kanye netindzawo letigcina lwati letisebenta njengetindzawo tekugcina ngalokusemtsetfweni , kanye
Letinhlangano tifaka sandla ekwakheni luhlaka lwaVelonkhe lwe-LIS, lokungulona lwenta letinye tinhlobo temitapo kutsi tikhone kuniketa ngelusito lwelwati kumiphakatsi yayo. I-NLSA, BLINDLIB kanye ne-SABWO titfola lusito lwetimali kuliTiko leTebuciko nemaSiko kanye nekutsi titinhlangano letichuba intsandvo yaleliTiko.
I-NLSA yona isebenta njengenhlangano leniketa ngelwati lolumumetfwe tincwadzi kanjalo lusebenta njengesilulu savelonkhe lesilondvolota tincwadzi. Sikhungo setiNcwadzi (Centre for Book) ligatja lelinemsebenti lokhetsekile ngephasi kwe-NLSA wekukhutsata kukwati kutifundzela, kutfutfukisa tincwadzi kanye nelisiko lekufundza. I-BLINDLIB ikhicita iphindze isakalalise kuvelonkhe imibhalo lebhalwe lekwati kufundvwa ngulabangaboni iBhreyli (Braille), kanye nemathephu ekulalelwa kutsi iye kulabo labakhubateke ngekutsi ababoni nalabo labangakhoni kufundza lwati loluphilintiwe. Luphiko lwe-SABWO lwekuniketa ngeLwati loluBhalwe ngeBhreyli lona lukhicita imibhalo ngeBhreyli uma ngabe kukhona lowufunako. I-NLSA kanye neBLINDLIB tisebentisa tinhlelo letikukhompiyutha kutsi bente labakukhicitile kufinyelele kulabakudzingako kanye nekutsi bakhutsate kushiyelana ngemitfombo lekhona.
Ligatja leKwatisa ngeLwati lilawula lemitsetfo lelandzelako yavelonkhe yeLIS, leyincenye yeluhlaka lwesishayamtsetfo seLuhlelo lwekwatisa ngelwati:
Umtsetfo wemKhandlu waVelonkhe weMitapo yetiNcwadzi neLwati wanga-2001 (uMtsetfo No. 6 wanga-2001)
Umtsetfo weMitapo yetiNcwadzi yaVelonkhe eNingizimu Afrika wanga-1998 (uMtsetfo No. 92 wanga-1998)
Umtsetfo weMitapo yaVelonkhe yetiNcwadzi neLwati yalaBangaboni eNingizimu Afrika wanga-1998(uMtsetfo 91 wanga-1998)
UMtsetfo wekuGcina umBhalo ngekweMtsetfo wanga-1997 (uMtsetfo No. 54 wanga-1997).
Loluphiko loluncane lusebenta njengelihhovisi lebubhalane lemkhandlu lobekwe ngekweMtsetfosisekelo liKomiti lekuGcina imiBhalo ngekweMtsetfo kanye nemkhandlu lobekwe ngekweMtsetfosisekelo umKhandlu waVelonkhe weMitapo yetiNcwadzi neLwati. Luphiko lweKwatisa ngelwati luphindze lulawule inchubo yekubunjwa kwaleliKomiti kanye neMkhandlu.
Kafishane nje, uMtsetfo wekuGcina imiBhalo ngekweMtsetfo wanga-1997 wenta siciniseko sekutsi ikhophi leyodvwa yembhalo loshicilelwe eNingizimu Afrika itfunyelwa mahhala iye ku-NLSA, uMtapo wePhalamende, kuMtapo wetincwadzi weNatal Society Library newase-Mangaung (Bloemfontein), naku-Public Library services. Emakhophi emathephu alokulalelwa-kubukwa atfunyelwa kuSilulu saVelonkhe sekuGcina eMafilimu, eMavidiyo naLokungumsindvo ePitoli. NgaloMtsetfo lamagugu ebuve langimibhalo eNingizimu Afrika ayalondvolotwa aphindze entiwe kutsi sive sikwati kuwatfola.
Loluphiko loluncane lutsintsana ngekusebentisana ngalokusondzelene nalamanye emahhovisi lahamba embili ngekufaka sandla etindzabeni te-LIS letibaluleke kuvelonkhe, lafaka ekhatsi ?
liTiko leTekuchumana tiNsita teMitapo tetiFundza letiyimfica
Kuchumana nemave emhlaba kona ikwenta nalaba-
naletinye
Kwatisa mayelana nelwati ngekusebenta ngephasi kweliTiko leTebuciko nemaSiko loluphiko loluncane lusungula luphindze lwesekele ngetindleko kucwaninga lokumayelana nema-LIS esigabeni savelonkhe.
Loluphiko loluncane luphindze lusite tinhlangano tema-LIS letitsite ngekutesekela ngekwetindleko uma kwentiwa imiklamo letsite yavelonkhe sib. kusita i-LIASA kutsi ibambe ingcungcutsela ye-IFLA letawuba seThekwini nga-2007.
Yonkhe lemisebenti lebaliwe lapha ngenhla iphokophele ekutsini yente ncono simo setelwati kulo lonkhe live lakuleli.
IMINININGWANE YEKUBATSINTSA
Lucingo: +27.12.323-5300
Ifeksi: +27.12.323-5287
